„Tradicija koja živi, veštine koje spajaju!“ slogan je 43. Nacionalnog sabora narodnog stvaralaštva, starih zanata i tradicionalnih jela ZLATNE RUKE, koji će 14. jula biti održan u Sokobanji.
U Srbiji ne postoji mesto bez gastronomske manifestacije, ali se Sokobanja može pohvaliti najstarijom smotrom ove vrste, koja je prvi put održana 1983. godine na inicijativu etnologa Goluba Radovanovića. Nakratko je organizaciju preuzela Turistička organizacija Srbije, da bi konačno “Zlatne ruke” ostale tamo gde su i nastale – u Sokobanji.
„Tradicija ove manifestacije duža je od četiri decenije, a koliko ona doprinosi očuvanju kulturne baštine i istorijskog nasleđa cele Srbije, kao i sokobanjskog kraja govori i veliki broj izlagača koji dolaze svake godine iz svih krajeva i takmiče se u nekoj od kategorija. Nagrada za najbolje pripremljeno jelo iz sokobanjskog kraja nosi ime osnovača sabora – Goluba Radovanovića. „Zlatne ruke“ su najlepša, najposećenija i svakako najukusnija manifestacija koja se tokom leta održava u Sokobanji i uz „Prvu harmoniku“ čini naše mesto prepoznatljivim na kulturnoj mapi Srbije“, kaže Daliborka Stevanović, direktorka Kulturnog centra Sokobanja, organizatora manifestacije.
Svih ovih decenija podršku „Zlatnim rukama“ pruža lokalna samouprava.
„Manifestacija baštini istoriju, kulturu i tradiciju Sokobanje zahvaljujući domaćicama ovog kraja, koje su sačuvale stare recepte i narodne rukotvorine. Čuvamo ne samo sokobanjsku, već i srpsku kulturu i tradiciju“, ističe dr Miodrag Nikolić, predsednik Opštine Sokobanja.
Od zaborava otrgnuti recepti starih jela prenose se generacijama. Deo tog nacionalnog gastronomskog blaga domaćice iz cele Srbije svake godine predstavljaju posetiocima „Zlatnih ruku“.
“Pripremile smo „Nemanjičke zalogaje“, zatim pečurke na ibarski način, sarmu sa vinovim lišćem, papriku iz turšije pečenu na žaru, hlebčiće sa lekovitim biljem…Pravi kuriozitet su svakako „Nemanjićki zalogaji”, ide suva šljiva, tvrdi sir, četvrtina jezgra oraha i dobra slanina, to rolujete i pržete u maslinovom ulju. Može da bude predjelo, ali i desert“, odala nam je Zorica Jasnić iz Etno-umetničkog kluba „Čerenski“ iz Raške.
Pažnju posetilaca prošle godine privukla je bogata trpeza Izvorne grupe „Ruj“ iz Rujišta u opštini Boljevac.
“Radili smo rekonstrukciju svadbarskog ručka s početka 20. veka. Kako su svadbe obično bile s jeseni, obavezne su bile pečene paprike i turšija, ali i džigerica sa lukom i sutlijaš, odnosno kuvani pirinač sa medom. Da ne zaboravim i rujištanku rakiju, koja se peče isključivo od autohtone boljevačke sorte šljive – crvene ranke. Glavno jelo nije bilo pečenje, nego svadbarski kupus i suve paprike punjene pirinčem i krompirom. Zvanice su obavezno donosile tanjir kolača, pogaču i flašu vina“, objašnjava Svetlana Stanojević, članica udruženja.
Najbolji promoteri kuhinje sokobanjskog kraja su Aleksandra Radisavljević iz Vrmdže i Andrijana Ivković iz Mužinca, dobitnice priznanja „Golub Radovanović“ prethodne dve godine, koje su potom nastavile da nižu kulinarske nagrade.
„Na mojoj trpezi su pihtije od boba, kravajčići sa sirom, čalama, podrobica, suve šlive sa pirinčem, sarmice od zelja punjene orasima, suve paprike punjene semenkama od tikve, pita od vrganja. Čalama je belo pileće meso pripremljeno sa belim lukom i brašnom, a podrobica su jagnjeće iznutrice“, otkrila je Aleksandra, pobednica manifestacije 2024. godine.
Recept za uspeh 2025. godine imala je Andrijana.
“Spremila sam belmuž, cicvaru, trljanicu, projicu sa čvarcima, domaću presnu pogaču, sukanu gibanicu, bobove pihtije, svinjske pihtije, sarmicu u vinovoj lozi, punjenu papriku, prebranac, tikvenik, vanilice. Sve tradicionalno i sokobanjsko.“
Tokom godina, manifestacija je osim pripreme starih jela obogaćena i novim disciplinama – domaćom radinošću i starim zanatima.
Ivan Dimitrijević iz Aleksinca kolekcionar je narodnih nošnji u čijim se šarama i motivima ogleda sva lepota različitosti srpskog folklora.
„Predstavio sam srpsku nošnju iz Vranja, Niša, Leskovca, Svrljiga, Crne Trave, Kobišnice. Mnogo je različitih nošnji na području Srbije, posebno u pograničnim područjima, a nacionalne manjine, poput Vlaha, Slovaka, Rusina imaju svoje motive i u tome se ogleda sva lepota tradicije.“
Deo tradicije otrgnute od zaborava, uz dobru ideju i kreativnost, može biti utkan u savremenu modu.
„Cilj manifestacije je da što više etno motiva sačuvamo, tako da izrađujemo aksesoar po starim šemama. Ove moderne torbice ukrašene su šarama iz knjige “Srpski vez” iz 1876. godine, ali i kombinacijom motiva sa vlaških kecelja, šukora”, kaže Ljubinka Stanišić iz „Aktiva žena Niša“.
Da se tradicija u Sokobanji meri zlatnim rukama svedoči i nagrada „Turistički cvet“ koja je manifestaciji pripala 2014. godine.
Nacionalni sabor „Zlatne ruke“ svake godine poseti više od 5.000 turista i meštana, a 14. jula pridružite se i vi!